Nieuw denken

Nieuw denken

By : -

De wereld staat voor grote sociaal economische veranderingen. Niet omdat we als mensheid die veranderingen zelf bedacht hebben maar omdat die veranderingen over ons heenkomen.

Niet dat dit de bedoeling is: alles wat we nu tegenkomen hebben we zelf gecreëerd. We zijn dit zelf.  De waan van de dag die over ons heen spoelt zijn we zelf. De verwarring die zich van mensen meester maakt omdat we “grip” op onze toekomst verliezen, zijn we zelf.

Dat we als mensen in staat zijn tot het scheppen van zoveel waan en chaos als vandaag de dag, laat alleen maar zien tot hoeveel we als mensen in staat zijn. Ondertussen worden de kosten van de waanzin van vandaag alsmaar hoger. Symptoom hiervan is werkstress: inmiddels beroepsziekte nummer één in Nederland.
14 procent van de werknemers meldt jaarlijks burn-outklachten. Zo’n 5 procent van de beroepsbevolking komt als gevolg daarvan langdurig thuis te zitten. Er zitten inmiddels 100.000 millennials ziek thuis.; 75% van de jongeren overweegt naar een psycholoog te gaan. De jaarlijkse verzuimkosten gerelateerd aan een burn-out worden begroot op 1,8 miljard euro.

Noot: Ik wijs op een artikel in de Volkskrant van 15/11/17: “Het aantal burn-outs is schrikbarend gestegen. 15 procent van de Nederlandse vrouwen zegt een burn-out te hebben of te hebben gehad. Twee jaar geleden was dit nog 9,4 procent. Het aantal opgebrande of overspannen mannen steeg in diezelfde periode van 6 naar 9 procent.”

Leefwereld versus systeemwereld

‘De grote verstoring’ waar we als aarde en als samenleving mee te maken hebben is dat leefwereld en systeemwereld zich steeds onafhankelijker van elkaar gaan gedragen.

Het leven wijzigt snel en de systemen kunnen deze wijzigingen niet aan. Dan wel (dát is het professionele  debat): bestuurders ontbreekt het steeds zichtbaarder aan de kennis, het zelfinzicht en de vaardigheden die gevraagd worden in deze tijd van grote verandering. En het Governance “model” zelf moet en kán ook op de schop.

Laat me daar een voorbeeld van geven. Een geaccepteerd wetenschappelijke onderscheid is het onderscheid tussen cultuur in zichtbare en onzichtbare verschijnselen (artefacten, normen en waarden, veronderstellingen en gedragingen) enerzijds en anderzijds alle factoren die cultuur vormen (incentive schema’s, regels en regulatoire context, groepsdynamica, cognitieve vooroordelen, individuele kenmerken, enz.). Het gaat me om het onderscheid tussen het begrip ‘verschijnsel’ en dat andere begrip ‘factoren’ dat blijkbaar geen verschijnsel is. Wie dit onderscheid begrijpt mag z’n vinger opsteken: ik denk niet dat je snel een dialoog vindt waar mensen het eens worden met elkaar over wat hier bedoeld wordt. Het is simpelweg taal die niet deugt, taal die niet op een transparante manier beschrijft wat het ‘is’ dat beschreven wordt. Taal die dus ook nooit ‘taal’ zal worden en altijd een ‘mening’ van iemand zal blijven, met hoeveel à plomb die mening ook uitgesproken. Dat laatste zie je veel: mensen spreken schijnbaar logische dingen uit, totdat je je afvraagt wat ze eigenlijk zeggen. Dan blijven alleen nog maar woordklanken over die geen enkele betekenisgeving in het hoofd van een ander hebben. Als je de probeert de hier neergeschreven tekst – pak bijvoorbeeld de laatste vijftig woorden – ‘betekenis te geven’, ga je pas écht lezen wat er staat.  Dat is een heel ander proces dan vluchtig over de woordenbrij heen lezen. Dat gaat in gesproken taal net zo. Lees dat zinnetje hierboven opnieuw. Het zinnetje waar een ‘academicus’ uitlegt hoe je naar ‘cultuur’ moet kijken. Begrijp je wat daar staat? Vermoedelijk niet. Je ziet en leest woorden zonder dat het ‘betekenisvolle taal’ wordt.

Ergens in de verte glinstert het onderscheid tussen systeemwereld en leefwereld en het onderscheid tussen wat feit is en wat intentie is. Maar onuitgesproken en niet logisch geordend.

De oorzaak daarvan is dat de huidige wetenschap ‘het alles’- de complexiteit – projecteert op één dimensie: de feitelijke beschrijving, de factoren en de ‘dingen’ die je ziet.  Je kunt nog zoveel bakjes of categorieën definiëren, zolang je alles zo ‘plat’ maakt, kom je er niet uit. Je zult moeten leren om verschijnselen – zoals gedrag en cultuur – te definiëren in het tweedimensionale vlak van de intentionaliteit én de objectieve werkelijkheid. Dan wordt Governance meer dan een verzameling ‘dingen’ en is Governance ‘taal’ geworden. Een systeemtaal wel te verstaan, mét een vocabulaire en een grammatica.

Niemand was hier ooit eerder

Niemand kent de route in deze nieuwe wereld. Dat heeft het effect dat we toeschouwers worden. We laten gebeuren wat gebeurt, zonder bij machte te zijn om grip te krijgen op alle veranderingen. Bestuurders wijzen op bedrijfsresultaten en beursindices die omhoog wijzen. Het gaat toch goed en steeds beter? Sterker: nog nooit eerder heeft de wereld als geheel het economisch zo goed gehad. Daarom moeten we blij zijn als mensen… toch? Ophouden met zeuren, schouders eronder, weerbaarder worden en duurzamer inzetbaar zijn. In het hierboven aangehaalde artikel in de Volkskrant zegt Wilmar Schaufeli (hoogleraar die zich met burn-out bezig houdt). ‘De twintigers en dertigers van nu zijn met hoge verwachtingen aan hun carrière begonnen, om dan dikwijls tot de conclusie te komen dat de wereld wat harder is dan ze zich hadden voorgesteld.’ Tja, daar kan je het dan mee doen als millennial. Zou het ook kunnen dat we we als pinguïns leven op een smeltende ijsberg? Dat al die wetenschappers  die het weten in “schapjes” stoppen systematisch naar het verkeerde kijken?

Als je een millennial bent zeg je dan: dat inspireert me!  Ik ga nog harder werken op die smeltende ijsberg? Daarvoor besta ik immers, dat wil ik! Niet zeuren maar de schouders eronder zetten opdat blijft wat is? Is dát de inspiratie die van boven komt? Is dát wat ‘wetenschap’ ons bijbrengt? Als dat zo is, moeten we dan verbaasd zijn over bovenstaande cijfers? Moeten we dan verbaasd zijn dat bestuurders elke grip op de nieuwe wereld zijn kwijtgeraakt? Een nieuwe wereld die zich niets aantrekt van hoe bestuurders denken en handelen, waardoor bestuurders altijd achter de feiten aanlopen en alleen maar op gekende gevolgen sturen. Het is exact wat niet meer werkt.

Nieuwe kennis-nieuw besturen

Of proberen we met nieuwe kennis die beschikbaar komt, op een intelligente wijze te sturen naar een samenleving en naar een organisatieleven dat recht doet aan wie wij mensen zijn en die ons mensen een toekomst bezorgt waar we recht op hebben? Je kunt als bestuurder, commissaris, toezichthouder, toch niet volhouden dat daar nú sprake van is? Dat een organisatie er is voor mens en samenleving? Vroeger kwam je daarmee weg. Nu niet meer.

Zijn bestuurders van nu en is het Governance-model van nu niet  een relikwie van een tijd die achter ons ligt? Kúnnen bestuurders en autoriteiten van vandaag de dag, in eigen houding, gedrag en denken (het eigen leiderschap, de eigen zelfreflectie, de eigen competenties) – zich verantwoorden voor wat ze doen? Hoe? Wie gaat dat doen?

Hoe worden bestuurders en autoriteiten verantwoordelijk voor gedrag en cultuur in een organisatie, als dat gedrag en die cultuur bottom-up ontstaat vanuit een leefwereld die geen herkenning meer vindt in de systeemwereld van nu? Als dat gedrag en die cultuur top-down ontstaan omdat bestuur en autoriteiten blijven denken in termen van de maakbaarheid van organisaties  en géén idee hebben hoe het systeem werkt waarin gedrag en cultuur ontstaan? 

Bewustzijn in Beeld

Het “grote nieuwe verhaal” is het bewustzijn en hoe bewustzijn en realiteit samenhangen. Ik noem het ook wel ‘kwantumbewustzijn’ omdat we dit bewustzijn is opgebouwd uit de allerkleinste “energie-deeltjes”. Dan komen we terecht in de kwantumwereld: de wereld die al honderd jaar alle (theoretische) wetenschappers in staat van positieve verwarring en opwinding houdt. In die wereld van de allerkleinste bouwstenen van het leven op aarde – kleiner dan 1 nanometer (0,000 000 001 meter) gedraagt realiteit zich onbegrijpelijk:  zowel als deeltje én als golf.  Voor de mens die leeft in zijn macrowereld is dit een brug te ver. Want in die macrowereld is realiteit echt alleen maar één ding, namelijk de vaste realiteit, en geen golfverschijnsel.

Laten we het gewoon maar bij ‘bewustzijn’ houden, zonder de toevoeging kwantum.

Verstrengelde werelden

De grootste ontdekkingen deze eeuw gáán voortkomen uit de ont-moeting van wetenschap en bewustzijn.  En uit het realiteitsbesef dat we te maken hebben met twee werelden – de reële wereld en de bewustzijnswereld – die ‘verstrengeld’ zijn met elkaar. Waardoor de mensheid voor volkomen nieuwe uitdagingen wordt geplaatst.

We gaan als mensen ontdekken hoe deze verbijsterende, controversiële, stimulerende, raadselachtige, onthullende wereld van het bewustzijn werkt. De wereld van mystiek, ontstaan, waarschijnlijkheid. De wereld van paradigma’s en polariteiten.
Het wás de wereld van alleen de natuurkundigen. Maar het ís de wereld van ons allemaal. ‘Alles’ ontstaat uit het allerkleinste. ‘Alles’ ontstaat in die geheimzinnige kwantumwereld. Wij mensen ook en alles wat wij mensen doen. Hoe werkt dat?

het systeem dat intelligenter wordt

Een kwantumwereld die we ‘bedraad’ hebben waardoor de bewustzijnen van mensen gekoppeld worden. De gemedialiseerde werelden van internet en sociale community’s gaan een nieuwe fase in. De Virtual Reality wordt en is reëel met een explosie aan nieuwe toepassingsmogelijkheden en verdienmodellen.

Wat gaat dit betekenen? Een nieuwe en veel intelligentere wereld is zich aan het ontwikkelen – los van de vraag hóe die intelligentie gaat worden ingezet – terwijl een oude wereld implodeert. Je kunt als autoriteit of bestuurder volkomen vergeten dat je ook maar iets te vertellen hebt over wat daar gaat gebeuren.

En dat betekent wat? Wat staat hier in termen van rollen /verantwoordelijkheden en  competenties (zoals zelfinzicht) van de bestuurders van vandaag en morgen?